پنجشنبه, 27 شهریور 1393


معرفی کانسار سنگ‌آهن آنومالی شمالی، بافق، یز

 

دکتر پیمان افضل

کانسار آهن آنومالی شمالی در ۱۱ کیلومتری شمال باختری معدن آهن چغارت قرار دارد. مختصات جغرافیایی این منطقه،   ۶  ۴۶۳۱ عرض شمالی و   ۱۲  ۲۶ ۵۵ طول خاوری می‌باشد. ارتفاع این کانسار از سطح دریا، ۱۱۵۰ تا ۱۲۰۰ متر است. راههای دسترسی از جاده آسفالته یزد- بافق – چغارت است که در نزدیکی معدن چغارت یک جاده شوسه از جاده آسفالته جدا می شود و به این کانسار می رسد که در حال حاضر بخشی ار آن در حال آسفالت شدن است. موقعیت جغرافیایی این کانسار در شکل ۱ مشاهده می شود....

این کانسار در منطقه مرکزی ایران و در مجاورت کویر خشک و پهناور ایران مرکزی قرار دارد. هوای این منطقه در تابستان بسیار گرم و سوزان و در زمستان سرد و خشک می‌باشد. در این منطقه وزش باد همیشگی است. کمترین دما در زمستان ۶/۹- درجه سانتیگراد و در تابستان به بیش از ۴۵ درجه سانتیگراد می رسد. میزان بارندگی اندازه گیری شده در آنومالی شمالی، ۵۰ تا ۷۰ میلیمتر می‌باشد. رودخانه دایمی در منطقه وجود ندارد. یک دریاچه و رودخانه های فصلی در این منطقه وجود دارند که آب این رودخانه ها به حوضچه نمک بافق( در غرب منطقه) وارد می شود. این منطقه در جنوب شرق شهرستان یزد واقع شده و از لحاظ ریخت شناسی بخش خاوری آنرا رشته کوههایی با روند شمال باختری – جنوب خاوری (ارتفاعات چغارت، ساغندی و آهکهای کرتاسه) تشکیل داده است. در بخش باختری، دشتهای فرسایش یافته، تپه های ریگ روان با زمینهای گودی به نام دره بافق قرار دارند. به طور کلی شیب رسوبات آبرفتی به طرف باختر و در جهت دریاچه نمک قرار دارد. خطوط شکستگی در سنگهای دگرگونی نیز بیشتر در جهت خاوری- باختری است وبه این ترتیب مسیر بیشتر آبرفتها و رودها در این امتداد قرار می گیرند.

اولین مطالعات بر روی این کانسار در سالهای ۱۹۶۰-۱۹۶۱ توسط زمین شناسان آلمانی صورت گرفت که شامل مطالعات ژیوفیزیکی مقدماتی و عملیات حفاری در منطقه بوده است. میزان ذخیره تخمینی در این مرحله بین ۱۵۰ تا ۲۸۰ میلیون تن می‌باشد. در طول سالهای ۱۹۶۹-۱۹۷۴ زمین شناسان روسی و ایرانی اقدام به انجام مطالعات ژیوفیزیکی و زمین شناسی در آنومالی شمالی کردند که حاصل این کار شناسایی ۳ توده شرقی، مرکزی و غربی بوده است. در مرحله اکتشاف مقدماتی در سالهای ۱۹۸۱-۱۹۸۲ حفاری به میزان ۳۷۰۴ متر صورت گرفت و نمونه برداری ، مطالعات ژیوفیزیکی، توپوگرافی و نقشه برداری توسط شرکت تکنواکسپرت روسیه انجام پذیرفت.

1

 

شکل ۱- راه‌های دسترسی به کانسار آنومالی شمالی و موقعیت آن نسبت به معدن چغارت

 

منطقه معدنی بافق بر اساس بخش‌بندی زمین شناسی ایران توسط نبوی در سال ۱۳۵۵ در زون ایران مرکزی قرار دارد. همچنین منطقه معدنی بافق بخشی از میکروپلیت ایران مرکزی- خاوری می‌باشد. کانسار آنومالی شمالی بر اثر تکتونیک به سه بخش تقسیم شده است که به توده‌های شرقی، مرکزی و غربی موسومند که توده مرکزی بزرگترین توده در میان این سه توده می‌باشد (شکل۲-۱). بررسی‌های صحرایی و سنگ‌شناسی انجام شده قبلی و جدید در این کانسار نشانگر وجود سنگ‌های آذرین اسیدی در بخش پایینی و سنگهای آهکی و چین خورده در بخش بالایی کانسار می‌باشد (شکل ۲-۲). همانطور که در این شکل و شکل ۲-۳ مشاهده می‌شود، مرز واضح بین تشکیلات آهکی و سنگهای آذرین اسیدی به رنگ روشن (به خصوص در توده مرکزی) وجود دارد. سنگهای آذرین اسیدی به صورت نفوذی (گرانیت) و بیرونی (ریولیت) سنگ درونگیر این کانسار را تشکیل می‌دهند. آبرفت به ضخامتهای گوناگون سراسر این کانسار را پوشانده است. بیشترین ضخامت آبرفت در توده شرقی دیده می‌شود که تا ۱۱۰ متر نیز می‌‌رسد. در توده مرکزی این ضخامت به کمترین مقدار خود (حدود ۵/۱) متر می‌رسد و در نهایت در توده غربی به حدود ۵۰ متر می‌رسد. رخنمونی از کانی‌سازی آهن (شامل هماتیت و منیتیت) در مرز میان توده مرکزی و غربی وجود دارد که زمین شناسان روسی ترانشه‌ای بر روی آن حفر نموده‌اند. در شرق توده مرکزی برونزدی از آهک کارستی مشاهده می‌شود.

از لحاظ چینه شناسی از نظر سامانی آنومالی شمالی جزو اعضای ۴ و ۵ سازند ساغند محسوب می‌شود. متاسوماتیتهای آمفیبولی و آلبیتی به خصوص در توده مرکزی در روی زمین رخنمون دارند و به وفور در مغزه‌های حفاری دیده می‌شوند. این سنگها حاصل دگرسانی شدیدی هستند که به همراه مرحله‌ای از کانی‌سازی آهن تشکیل شده‌اند. در حفاری‌های جدید صورت گرفته در شرق توده مرکزی در مغزه‌های حفاری آهک مرمریزه دندریتی (شاخه شاخه) مشاهده شد که نشانگر یک دگرگونی ضعیف می‌باشد. تزریق فراوان دایکها با ترکیب دیابازی تا سینیتی از مشخصه‌های این کانسار می‌باشد. روند عمومی شکستگیها در منطقه بافق با روند دو گسل بزرگ پشت بادام و چاپدونی هم جهت می‌باشند. در حقیقت، عامل اصلی تقسیم کانسار آنومالی شمالی به سه توده شکستگیهای عرضی ناشی از این گسلها هستند. سنگهای آذرین منطقه مورد مطالعه شامل توف‌ها و گدازه‌های ریولیتی، نفوذیهای اسیدی و دایکها می‌باشند. سنگهای خروجی از نوع پرفیریتهای پلاژیوکلازی، آندزیتهای کوارتزدار، آندزیت- داسیت و لیپاریت- داسیت که دارای شکل توده‌ای جریانی و گدازه‌های روشن رنگ با رخنمون ۳۰ تا ۵۰ متر هستند، در این کانسار مشاهده شده‌اند.

کانیهای دگرگونی در منطقه آمفیبولیتها و متاسوماتیتهای آلبیتی هستند که در نزدیکی کنتاکت با آهکهای منطقه رخنمون دارند. با وجود دگرسانی زیاد در سنگهای آذرین، طبیعت نخستین سنگهای کانه دار در تمام مناطق دگرسانی قابل تشخیص می‌باشد. دایکها در این کانسار به ویژه در توده‌های غربی و مرکزی به وفور یافت می‌شوند. ترکیب این دایکها دیابازی تا سینیتی می‌باشد. بر اساس مشاهدات ناشی از مغزه‌های حفاری دایکها دارای شیبی تند هستند و از شیب ماده معدنی پیروی می نمایند. حضور زینولیتهای منیتیت‌دار در دایکها و عدم حضور متاسوماتیتهای غالب در دایکها، نشانگر نفوذ دایکها پس از کانی سازی در منطقه می‌باشند.

در محل کنتاکت بین تشکیلات آهکی و سنگهای آذرین منطقه شواهدی وجود دارند که نشانگر ته‌نشست لایه‌های آهکی پس از کانی‌سازی آهن می‌باشند. از جمله این شواهد می‌توان به وجود تکه‌های گرد شده لیمونیتی و سست در اندازه ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر اشاره نمود که اینها در توده های مرکزی و غربی مشاهده می‌شوند.

تاکنون هیچ نظری در مورد ژنز این کانسار به صورت قطعی موردتایید قرار نگرفته است. با این حال بر اساس مطالعات انجام شده قبلی و مقایسه انجام شده با دیگر کانسارهای آهن دنیا این کانسار با کانسارهای آهن ماگمایی شباهت بیشتری دارد. از جمله مهمترین پارامترهای نشان‌دهنده این شباهت ذخیره قابل توجه این کانسار، مقدار کم آپاتیت، کنتاکت با سنگ میزبان، سن و جایگاه تکتونیکی و متاسوماتیسم وسیع می‌باشد.

در نهایت نتیجه کلی بدست آمده نشانگر این بود که این کانسار دارای ذخیره ۵/۳۲۷ میلیون تن در کاتاگوری ۳۳۳ (طبق رده بندی سازمان ملل)، C۱ (طبق رده بندی روسی) با عیار متوسط آهن برابر ۵/۲۷% می‌باشد.

 

حاضرین در سایت

ما 7 مهمان آنلاین داریم
تبلیغات

محل شرکت